DORA Rozporządzenie – czym jest, do czego i komu oraz w jaki sposób jest potrzebne?

Sektor finansowy stoi dziś w obliczu bezprecedensowych wyzwań związanych z cyberbezpieczeństwem, a stabilność unijnego systemu finansowego zależy w dużej mierze od sprawnego funkcjonowania technologii informatycznych. Rozporządzenie DORA stanowi odpowiedź Parlamentu Europejskiego i Rady UE na rosnące ryzyko związane z ICT, które dotyka praktycznie wszystkie podmioty finansowe działające na terenie Wspólnoty. Czym dokładnie jest ten akt prawny i dlaczego jego wdrożenie uznaje się za kamień milowy w zakresie operacyjnej odporności cyfrowej?

Z poniższego artykułu dowiesz się m.in.:

• Rozporządzenie DORA – Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE, które zmienia bardzo wiele
• Podmioty finansowe pod lupą nowych regulacji
• Fundament operacyjnej odporności cyfrowej w erze cyfryzacji
• Jak skutecznie zarządzać ryzykiem związanym z ICT?
• Wymogi wobec zewnętrznych dostawców usług ICT
• Testowanie operacyjnej odporności cyfrowej w praktyce

Najważniejsze informacje:

• DORA to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) obowiązujące od 17 stycznia 2025 roku.
• Regulacja obejmuje ponad 20 kategorii podmiotów finansowych w sektorze finansowym.
• Wymaga wdrożenia kompleksowych ram zarządzania ryzykiem związanym z ICT.
• Nakłada obowiązki na zewnętrznych dostawców usług ICT współpracujących z instytucjami finansowymi.
• Wprowadza obowiązkowe testowanie operacyjnej odporności cyfrowej.

Spis treści:

1. Rozporządzenie DORA – Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE, które zmienia bardzo wiele
2. Podmioty finansowe pod lupą nowych regulacji
3. Fundament operacyjnej odporności cyfrowej w erze cyfryzacji
4. Jak skutecznie zarządzać ryzykiem związanym z ICT?
5. Wymogi wobec zewnętrznych dostawców usług ICT
6. Testowanie operacyjnej odporności cyfrowej w praktyce
7. DORA Rozporządzenie – czym jest, do czego i komu oraz w jaki sposób jest potrzebne? Podsumowanie
8. FAQ

Rozporządzenie DORA – Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE, które zmienia bardzo wiele

Rozporządzenie DORA, czyli Digital Operational Resilience Act, weszło w życie jako zmieniające rozporządzenia dotychczas regulujące kwestie odporności cyfrowej w ramach prowadzenia działalności finansowej na terenie Unii Europejskiej. Akt ten powstał z myślą o sprawnym funkcjonowaniu rynku wewnętrznego oraz zapewnieniu integralności unijnych rynków finansowych w dobie narastających zagrożeń cybernetycznych. Czy jeden dokument prawny może rzeczywiście zmienić sposób, w jaki tysiące instytucji podchodzą do bezpieczeństwa informatycznego? Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego wprowadza regulacyjne standardy techniczne, które mają na celu ograniczenie kosztów przestrzegania przepisów przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniego poziomu ochrony przed incydentami związanymi z ICT. Szeroki zakres stosowania przewidzianego przez ustawodawcę obejmuje nie tylko tradycyjne banki, lecz także instytucje zarządzające alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi czy centralnych depozytów papierów wartościowych, co świadczy o holistycznym podejściu do potrzeb zintegrowanego systemu finansowego.

Podmioty finansowe pod lupą nowych regulacji

Zakres stosowania niniejszego rozporządzenia obejmuje imponującą liczbę uczestników rynku, którzy dotychczas podlegali rozbieżnym przepisom krajowym w zakresie zarządzania ryzykiem ICT. Które instytucje muszą dostosować swoje procedury do nowych wymogów i jak dalece sięga władza regulatora w kontekście przetwarzania danych osobowych oraz świadczenia usług finansowych?

Do osób/podmiotów oraz instytucji, będących pod lupą nowych generacji, należą:

• centralne depozyty papierów wartościowych – instytucje odpowiedzialne za prowadzenie rachunków papierów wartościowych oraz rozliczanie transakcji na rynkach kapitałowych,
• dostawcy świadczący usługę dostępu – podmioty zapewniające infrastrukturę techniczną niezbędną do funkcjonowania systemów informatycznych instytucji finansowych,
• firmy inwestycyjne – przedsiębiorstwa świadczące usługi inwestycyjne oraz wykonujące operacje udzielania pożyczek papierów wartościowych,
• instytucje kredytowe – banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe prowadzące działalność depozytowo-kredytową,
• instytucje płatnicze – podmioty współpracujące z właściwymi organami instytucji płatniczych w zakresie świadczenia usług płatniczych,
• instytucje pracowniczych programów emerytalnych – fundusze emerytalne zarządzające środkami pracowników w ramach drugiego filaru,
• pośrednicy ubezpieczeniowi – agenci i brokerzy działający w branży ubezpieczeniowej,
• zakłady ubezpieczeń i reasekuracji – podmioty oferujące ochronę ubezpieczeniową oraz przyjmujące ryzyka od innych ubezpieczycieli,
• zarządzający alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi – instytucje kierujące funduszami typu private equity, hedge funds oraz innymi produktami alternatywnymi.

Regulacja obejmuje zatem praktycznie wszystkie kategorie usług łączności elektronicznej wykorzystywanych w sektorze finansowym, a w przypadku pozostałych podmiotów finansowych przewidziano proporcjonalne podejście uwzględniające stopień złożoności realizowanych usług oraz ogólnego budżetu podmiotu finansowego.

Fundament operacyjnej odporności cyfrowej w erze cyfryzacji

Operacyjna odporność cyfrowa stanowi zdolność podmiotów finansowych do nieprzerwanego świadczenia usług finansowych nawet w obliczu poważnych zakłóceń funkcjonowania ICT. Rozporządzenie DORA definiuje ją jako kompleksowy zestaw mechanizmów pozwalających na przetrwanie przestojów operacyjnych bez uszczerbku dla klientów oraz stabilności całego systemu. Jak wiele instytucji zdaje sobie sprawę z tego, że pojedynczy incydent cybernetyczny może wywołać efekt domina zagrażający integralności unijnych rynków finansowych?

Fundamentem tej odporności jest stworzenie szeregu strategii korporacyjnych obejmujących identyfikację krytycznych funkcji biznesowych, mapowanie zależności od zewnętrznych dostawców usług ICT oraz projektowanie mechanizmów awaryjnych. Przepisy dotyczące ryzyka cyfrowego wymagają od instytucji finansowych ciągłego odpowiedniego monitorowania zagrożeń wynikających z wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych. Nieodzowne znaczenie ma również ryzyko rozpowszechnienia lokalnych podatności, które w zglobalizowanym świecie finansów mogą błyskawicznie przenosić się między instytucjami korzystającymi z tych samych rozwiązań technologicznych.

Innowacyjnego europejskiego sektora finansowego nie da się budować bez solidnych podstaw bezpieczeństwa, dlatego regulatorzy kładą nacisk na przyjęcie strategii dotyczącej ryzyka, która uwzględnia zarówno aspekty techniczne, jak i organizacyjne. Powodują narażenie podmiotów finansowych na straty nie tylko bezpośrednie ataki hakerskie, lecz także awarie systemów, błędy ludzkie czy katastrofy naturalne, stąd holistyczne podejście do odporności operacyjnej.

Jak skutecznie zarządzać ryzykiem związanym z ICT?

Zarządzanie ryzykiem związanym z ICT wymaga systematycznego podejścia obejmującego: identyfikację, ocenę, mitygację oraz ciągłe monitorowanie zagrożeń. Rozporządzenie DORA nakłada na podmioty finansowe obowiązek regularnego przeprowadzania analiz ryzyka, a także wdrażania proporcjonalnych środków ochronnych. Gdzie leży granica między rozsądną ostrożnością a paraliżującą nadregulacją?

Identyfikacja i klasyfikacja zasobów ICT

Pierwszym krokiem w zakresie zarządzania ryzykiem ICT jest kompleksowa inwentaryzacja wszystkich zasobów informatycznych wykorzystywanych przez instytucję. Obejmuje to nie tylko sprzęt i oprogramowanie, lecz także dane, procesy oraz powiązania z kluczowymi zewnętrznymi dostawcami usług. Klasyfikacja zasobów pozwala określić ich krytyczność dla ciągłości działania oraz przypisać odpowiednie poziomy ochrony w kontekście zarządzania ryzykiem związanym z technologiami informacyjnymi.

Ocena ryzyka i analiza wpływu

Jakościowo konsekwencji ryzyka związanego z ICT nie sposób przecenić, dlatego regulacja wymaga systematycznej oceny prawdopodobieństwa wystąpienia incydentów oraz ich potencjalnego wpływu na działalność operacyjną. Potrzeby pokrycia ryzyka związanego z technologiami muszą być uwzględnione w planowaniu finansowym instytucji, a szacunkowych łącznych rocznych kosztów incydentów nie można bagatelizować. Proces ten wymaga współpracy między działami IT, zarządzania ryzykiem oraz kierownictwem wyższego szczebla.

Wdrażanie mechanizmów kontrolnych

Przepisy dotyczące ryzyka operacyjnego nakładają obowiązek implementacji wielowarstwowych zabezpieczeń technicznych i organizacyjnych. Obejmują one: kontrolę dostępu, szyfrowanie danych, segmentację sieci oraz procedury reagowania na incydenty. Konieczności zwalczania poważnych zagrożeń cybernetycznych nie da się realizować jedynie za pomocą narzędzi technologicznych – równie istotne są szkolenia pracowników, a przede wszystkim budowanie kultury bezpieczeństwa w organizacji.

Ciągłe monitorowanie i raportowanie

Informowanie właściwych organów krajowych o poważnych incydentach związanych z ICT stanowi jeden z podstawowych obowiązków wynikających z rozporządzenia DORA. Szybkich mechanizmów koordynacji działań wymaga skuteczna reakcja na zagrożenia, dlatego instytucje muszą dysponować systemami wykrywania anomalii, jak również procedurami eskalacji. W zakresie udostępniania informacji o zagrożeniach regulacja promuje również współpracę między podmiotami finansowymi.

Wymogi wobec zewnętrznych dostawców usług ICT

Strony zewnętrznych dostawców usług ICT odgrywają bazową rolę w funkcjonowaniu współczesnych instytucji finansowych, co jednocześnie generuje istotne ryzyka koncentracji oraz zależności operacyjnej. Rozporządzenie DORA wprowadza kompleksowe ramy nadzoru nad relacjami z dostawcami technologicznymi, obejmujące zarówno fazę wyboru partnera, jak i bieżącego monitorowania współpracy. Ilu menedżerów zdaje sobie sprawę z tego, że awaria jednego dostawcy chmurowego może sparaliżować dziesiątki instytucji finansowych jednocześnie?

Celu nadzorowania ustaleń umownych dotyczących usług ICT wynika częściowo z doświadczeń związanych z niedawnymi incydentami, które ujawniły słabości w zarządzaniu łańcuchem dostaw technologicznych. Najważniejszych zewnętrznych dostawców usług objęto bezpośrednim nadzorem europejskich organów regulacyjnych, co stanowi bezprecedensowe rozszerzenie kompetencji nadzorczych poza tradycyjnie regulowany sektor finansowy. Na poziomie zewnętrznych dostawców usług wymaga się teraz spełnienia rygorystycznych standardów w zakresie: bezpieczeństwa, ciągłości działania oraz audytowalności.

Opracowania ustaleń dotyczących współpracy między instytucjami finansowymi a ich dostawcami muszą obejmować szczegółowe klauzule dotyczące praw audytu, planów wyjścia oraz odpowiedzialności za incydenty. Prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez obie strony nie można przedkładać nad bezpieczeństwo systemu finansowego jako całości, dlatego regulatorzy zastrzegają sobie prawo do ingerencji w relacje kontraktowe uznane za ryzykowne dla stabilności rynku.

Testowanie operacyjnej odporności cyfrowej w praktyce

Testowanie operacyjnej odporności cyfrowej stanowi jeden z filarów rozporządzenia DORA, wymagając od instytucji finansowych regularnej weryfikacji skuteczności wdrożonych zabezpieczeń. Podejście to wykracza daleko poza tradycyjne testy penetracyjne, obejmując kompleksowe scenariusze symulujące rzeczywiste zagrożenia dla ciągłości działania. Jak często instytucja powinna testować swoją zdolność do przetrwania cyberataku na pełną skalę?

Testowania odporności operacyjnej obejmują zarówno podstawowe oceny podatności przeprowadzane wewnętrznie, jak i zaawansowane testy typu TLPT (Threat-Led Penetration Testing) realizowane przez wyspecjalizowane podmioty zewnętrzne. Poddawania wdrażania planów reagowania na incydenty wymaga regularna weryfikacja poprzez ćwiczenia symulacyjne angażujące wszystkie najistotniejsze funkcje organizacji. Fizyczną odpornością podmiotów finansowych zajmują się odrębne regulacje, jednak DORA wymaga uwzględnienia zagrożeń fizycznych w kontekście ochrony infrastruktury ICT.

Kosztów zakłóceń funkcjonowania ICT nie sposób oszacować bez przeprowadzenia realistycznych testów weryfikujących scenariusze najgorszego przypadku. Nieefektywnego kosztowo stosowania nakładających się na siebie wymogów testowych można uniknąć dzięki koordynacji między różnymi obowiązkami regulacyjnymi, co stanowi jeden z celów rozporządzenia. W zakresie operacyjnej odporności cyfrowej prymarne znaczenie ma dokumentowanie wyników testów oraz wdrażanie działań naprawczych eliminujących zidentyfikowane słabości.

DORA Rozporządzenie – czym jest, do czego i komu oraz w jaki sposób jest potrzebne? Podsumowanie

Rozporządzenie DORA stanowi fundamentalną zmianę w podejściu do zarządzania ryzykiem ICT w sektorze finansowym, wprowadzając jednolite ramy regulacyjne dla całej Unii Europejskiej i eliminując dotychczasową mozaikę wprowadzanych rozbieżnych przepisów krajowych. W zakresie zarządzania ryzykiem związanym z technologiami informacyjnymi akt ten wymaga od podmiotów finansowych wdrożenia kompleksowych systemów identyfikacji, oceny i mitygacji zagrożeń cybernetycznych. Sprawne świadczenie usług finansowych w erze cyfrowej zależy od odporności infrastruktury technologicznej, dlatego regulatorzy słusznie postawili na harmonizację wymogów w całej Wspólnocie. W zakresie wymiany informacji dostosowanych do specyfiki poszczególnych zagrożeń rozporządzenie promuje współpracę między instytucjami, co wzmacnia zbiorową odporność systemu. Obniżenia kosztów pośrednictwa finansowego nie da się osiągnąć bez inwestycji w bezpieczeństwo, które chroni przed potencjalnie katastrofalnymi stratami wynikającymi z incydentów cybernetycznych. Trzech rodzajów podmiotów finansowych – banków, ubezpieczycieli oraz firm inwestycyjnych – dotyczą szczególnie rygorystyczne wymogi, jednak proporcjonalne podejście regulatora uwzględnia specyfikę mniejszych uczestników rynku. W przepisach dotyczących usług finansowych DORA wyznacza nowy standard, który z czasem może stać się wzorem dla regulacji w innych sektorach gospodarki.

FAQ

Kiedy rozporządzenie DORA weszło w życie i kogo obowiązuje?

Rozporządzenie DORA weszło w życie 17 stycznia 2025 roku, obejmując swoim zakresem wszystkie podmioty finansowe działające w sektorze finansowym na terenie Unii Europejskiej. Regulacja dotyczy zarówno dużych instytucji kredytowych, jak i mniejszych podmiotów, w tym instytucji pracowniczych programów emerytalnych oraz pośredników ubezpieczeniowych, przy czym wymogi są proporcjonalne do stopnia złożoności realizowanych usług oraz ogólnego budżetu podmiotu finansowego.

Jakie kary grożą za nieprzestrzeganie wymogów rozporządzenia DORA?

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE przewiduje, że właściwe organy krajowe mogą nakładać administracyjne kary pieniężne oraz inne środki nadzorcze w przypadku naruszeń przepisów dotyczących ryzyka operacyjnego i zarządzania ryzykiem związanym z ICT. Wysokość kar zależy od charakteru i wagi naruszenia, a informowanie właściwych organów krajowych o incydentach związanych z ICT stanowi jeden z najważniejszych obowiązków, którego niedopełnienie może skutkować sankcjami.

Czy małe firmy finansowe również muszą stosować się do DORA?

Rozporządzenie DORA stosuje zasadę proporcjonalności, co oznacza, że w przypadku pozostałych podmiotów finansowych o mniejszej skali działalności wymogi są dostosowane do ich możliwości i profilu ryzyka. Niemniej jednak wszystkie podmioty finansowe muszą wdrożyć podstawowe ramy zarządzania ryzykiem ICT oraz zapewnić odpowiednie monitorowanie zagrożeń wynikających z wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych, nawet jeśli zakres tych obowiązków jest węższy niż dla największych graczy rynkowych.